\
www.kosewopan.pl

 Strona główna
 Aktualności
 O nas
 Hodowla
 » Jelenie
 » Daniele
 » Jelenie Sika Dybowskiego
 Podstawy technologii
 » Gatunki w hodowli
 » Kierunki produkcji
 » Ekonomika
 » Organizacja fermy
 » Zakup zwierząt
 » Obsady i żywienie
 » Opieka zdrowotna
 » Kalendarz fermy
 » Uregulowania prawne
 Turystyka i edukacja
 » Zwierzęta
 » Muzeum
 » Szkolenia i praktyki
 Nauka
 Sprzedaż
 » Zwierzęta
 » Dziczyzna
 Galeria
 Publikacje
 Dojazd i kontakt
 Księga gości
 Linki

Nasz adres:
Stacja Badawcza Instytutu Parazytologii PAN
w Kosewie Górnym
11-700 Mrągowo
NIP 525-000-85-83
Regon 000326322
tel./fax: +48 089 742 43 80


konto: BGK 89-1130-1017-0020-1467-9920-0003

kosewopan@kosewopan.pl


News:

2017-06-07 08:21:18

Stacja  nieczynna w dniu 07 czerwca 2017r.

W dniu dzisiejszym Stacja Badawcza jest nieczynna dla odwiedzających.
Przepraszamy za zaistniałą sytuację.



2017-03-02 14:30:04

PRACA DLA STUDENTÓW

Oferujemy pracę w charakterze przewodnika w sezonie letnim - szczegóły w zakładce AKTUALNOŚCI



2016-02-11 07:30:59

PRAKTYKI STUDENCKIE
Informujemy że są wolne miejsca na praktyki w lipcu, natomiast w sierpniu i wrześniu nie ma już wolnych miejsc .



2015-12-11 13:10:07

Uprzejmie informujemy, że nakładem Wydawnictwa UWM w Olsztynie, ukazała się książka  "Chów i Hodowla Fermowa Jeleniowatych" pod red. P. Janiszewskiego. Można ją nabyć w sprzedaży wysyłkowej. Szczegóły w dziale AKTUALNOŚCI.

   2004-2017 © Stacja IP PAN | projekt i wykonanie artneo.pl

Wyciąg z aktualnych przepisów prawnych regulujących hodowlę fermową jeleniowatych w kraju.

Mgr inż. Bartłomiej Dmuchowski - Stacja Badawcza IP PAN w Kosewie Górnym.

Kluczowym zapisem dla hodowli fermowej jeleniowatych jest tzw. Ustawa Hodowlana , czyli "Ustawa o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich" (tekst pierwotny: Dz. U. 1997 r. Nr 123 poz. 774, zmiany Dz.U.2001.129.1438 art. 3, tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 207 poz. 1762), gdzie Rozdział 1, Art. 2, ustęp 1, punkt 15, podpunkt c) mówi, że zwierzęta gospodarskie to, obok bydła, świń, owiec itp. także "jeleniowate - zwierzęta gatunków: jeleń lub daniel utrzymywane w warunkach fermowych, w celu pozyskania mięsa i skór". Ten krótki zapis oznacza, że jelenie i daniele na fermie mają zupełnie inny status prawny niż jelenie i daniele jako zwierzęta łowne, przebywające na wolności. Te pierwsze są własnością prywatną rolnika je hodującego (o ile nabył je w legalny sposób), a ich hodowla jest normalną działalnością rolniczą, będącą w gestii Ministerstwa Rolnictwa. Te drugie są własnością Skarbu Państwa, mogącego udostępniać je użytkowaniu łowieckiemu na zasadzie dzierżawy obwodów łowieckich, i są w gestii Ministerstwa Środowiska, nadzorującego gospodarkę populacjami zwierząt łownych. Te pierwsze są udomowione (powinny być, inaczej hodowla technicznie jest niemożliwa, za udomowione uważa się czwarte pokolenie zwierząt wychowywanych w warunkach fermowych), te drugie zaś dzikie, wolno żyjące. Intencją tych zapisów było zdecydowane i ostateczne rozdzielenie sfery hodowli fermowej i łowiectwa, dla dobra obu dziedzin. Jedne i drugie zwierzęta podlegają nadzorowi weterynaryjnemu, lecz na różnych, szczegółowo określonych poziomach i zasadach. Jest to obecnie najnowocześniejsze i najlepsze rozwiązanie stosowane w UE, zalecane przez FEDFA (Europejska Federacja Związków Hodowców Jeleniowatych), regulujące powyższe, tak diametralnie różne (pod względem chociażby kontroli weterynaryjnej), sfery. Konsekwencją takiego rozwiązania i dyrektyw UE jest zakwalifikowanie dziczyzny fermowej do mięsa czerwonego i wynikające z tego konsekwencje w przetwórstwie, obrocie itp. - inne niż dla tradycyjnej dziczyzny. Dziczyzna fermowa jest droższa w produkcji i by się ona opłacała, ceny jej powinny być wyższe od dziczyzny tradycyjnej. Atutami pozwalającymi o to walczyć, jest jej najwyższa jakość, pełna kontrola weterynaryjna (przed i poubojowa), całoroczny ubój, możliwości uboju w rzeźni i spełnienia tych samych wymagań, które są stawiane mięsu czerwonemu.

Następny, zasadniczy akt prawny to tzw. "Ustawa weterynaryjna", czyli "Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej" (tekst pierwotny: Dz. U. 1997 r. Nr 60 poz. 369; tekst jednolity: Dz. U. 1999 r. Nr 66 poz. 752, zmiany: Dz.U.2001.29.320 art. 5, Dz.U.2001.123.1350 art. 48, Dz.U.2001.129.1438 art. 2 i art. 9, Dz.U.2002.112.976 art. 1, ostatnia nowelizacja: 14 luty 2003, Dz. U. Nr 52, poz. 450). Niestety, ta ustawa jest nieustannie nowelizowana, teksty ujednolicone nie zawsze za tym nadążają, i nie jest sprawą prostą orientacja w jej zapisach. Pragnę zwrócić uwagę na najważniejsze rzeczy:

Kategoria "zwierzęta gospodarskie" w pojęciu "zwierzęta" tejże ustawy (Art.2, punkt 1), jest tą kategorią, która obejmuje jelenie i daniele utrzymywane w warunkach fermowych. Ustawa ta też klasyfikuje je do zwierząt rzeźnych (Art. 2, punkt 2). Wiele nieporozumień wynikło i wynika z błędnej interpretacji tych pojęć. Zwracam więc uwagę, że w pojęciu "zwierzęta", kategoria "zwierzęta gospodarskie" (w których, jak wspomniałem, mieszczą się jelenie i daniele utrzymywane w warunkach fermowych) i kategoria "zwierzęta dzikie utrzymywane przez człowieka", to są dwie różne kategorie. Ta druga jest zresztą uściślona w punkcie 1 a) Art. 2: "zwierzęta dzikie utrzymywane przez człowieka - utrzymywane przez człowieka ssaki lądowe lub ptaki, które nie są uważane za udomowione, a które są utrzymywane jak zwierzęta gospodarskie w warunkach fermowych, z wyłączeniem dzikich ssaków żyjących na terytorium zamkniętym w warunkach zbliżonych do życia na wolności" - i, jak próbuję wykazać, nie obejmuje jeleni i danieli utrzymywanych w warunkach fermowych, które SĄ UDOMOWIONE I SĄ ZWIERZĘTAMI GOSPODARSKIMI. Pojęcie "zwierzęta dzikie utrzymywane przez człowieka" jest również pojęciem nowym, wynikającym z unijnych wymagań kontroli weterynaryjnej także takich zwierząt i miejsc ich utrzymywania. W tej kategorii będą mieściły się, moim zdaniem, w zależności od warunków utrzymywania, np. różnego rodzaju hodowle zamknięte zwierząt łownych, działające na podstawie pozwoleń wydawanych przez Ministerstwo Środowiska (w porozumieniu z Ministerstwem Rolnictwa) na bazie Art. 16 pkt. 2 Prawa Łowieckiego, cytuję: "dopuszcza się prowadzenie zagrodowej hodowli zwierząt łownych w celach badań naukowych, dydaktyki, zasiedleń gatunkami rodzimymi lub eksportu zwierzyny żywej." A więc różnica pomiędzy tego rodzaju hodowlami a fermami jeleniowatych polega na tym, że te pierwsze mogą prowadzić hodowlę zwierząt łownych (w tym jeleni i danieli) tylko w określonych wyżej celach, (w których nie ma hodowli na mięso i skóry) i nie jest to (??!) działalność rolnicza, a druga to regularna hodowla komercyjna na mięso i skóry, w warunkach fermowych, prowadzona jako działalność rolnicza. Ponadto, fermy jeleniowatych nie obowiązują terminy polowań , a więc mogą one dostarczać mięso na rynek przez cały rok, o ile jest na to zapotrzebowanie.

Standardowym obowiązkiem hodowcy jest powiadomienie odpowiednich organów o podejrzeniu wystąpienia choroby zakaźnej i podjęcie odpowiednich kroków związanych z likwidacją choroby i zapobieganiem rozprzestrzeniania się jej. Nowością wynikającą z faktu uznania jeleniowatych fermowych za zwierzęta gospodarskie jest objęcie ich także odszkodowaniami, zgodnie z Art. 25:

1. Za konie, bydło, świnie, owce i kozy, drób, jelenie i daniele utrzymywane w warunkach fermowych zabite z nakazu organów Inspekcji Weterynaryjnej lub skierowane do uboju sanitarnego albo za wymienione zwierzęta padłe w wyniku zastosowania zabiegów nakazanych przez te organy - przysługuje odszkodowanie ze środków budżetu państwa.
2. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, przysługuje w wysokości wartości rynkowej zwierzęcia. Wysokość odszkodowania pomniejsza się o kwotę otrzymaną ze sprzedaży mięsa i niejadalnych produktów zwierzęcych uzyskanych ze zwierząt poddanych ubojowi sanitarnemu lub ze sprzedaży zwłok zwierzęcych albo ich części.

Kolejne, warte zwrócenia uwagi nowe zapisy to Rozdział 2, Art. 5, punkt 1 i 1a) "Ustawy weterynaryjnej", który mówi, że osoby zajmujące się zarówno utrzymywaniem zwierząt dzikich jak i gospodarskich "są obowiązane zgłosić właściwemu powiatowemu lekarzowi weterynarii zamiar rozpoczęcia działalności w terminie co najmniej 30 dni przed jej rozpoczęciem i zaprzestanie działalności w terminie 7 dni od jej zaprzestania". Wynika to m.in. z konieczności zarejestrowania hodowli, nadania jej numeru i prowadzenia nadzoru weterynaryjnego.

Następnie, bardzo istotne dla hodowców jeleniowatych, zapisy dotyczące uboju - Art. 27, ust. 1:

"1. Ubój zwierząt rzeźnych, których mięso lub jego przetwory mają być wprowadzane na rynek, przeznaczone do sprzedaży bezpośredniej lub wykorzystywane na potrzeby własne, jest wykonywany wyłącznie w rzeźni, przy czym ubój z konieczności może być wykonywany również poza rzeźnią za zgodą i pod nadzorem lekarza weterynarii.", oraz: ust. 6: "Dopuszcza się:

1) ubój zwierząt dzikich utrzymywanych przez człowieka oraz jeleni i danieli utrzymywanych w warunkach fermowych, na terenie gospodarstwa, w którym są chowane, pod warunkiem uzyskania zgody powiatowego lekarza weterynarii".

Czyli ustawodawca dopuszcza dwie drogi uboju - poprzez rzeźnie oraz na terenie gospodarstw. Ma to kapitalnie znaczenie dla początkowego stadium rozwoju hodowli oraz dla rozwoju rynków lokalnych.
Obowiązujące od 1.01.2003 rozporządzenie do ust. 6 z dnia 8 października 2002 r. (2002/Dz. U. Nr 175, poz. 1438) w sprawie "(...) szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy uboju zwierząt dzikich utrzymywanych przez człowieka" w § 1, pkt. 1 określa m.in. "szczegółowe warunki weterynaryjne wymagane przy uboju zwierząt dzikich utrzymywanych przez człowieka, królików, jeleni i danieli utrzymywanych w warunkach fermowych na terenie gospodarstw". Opisuje ono procedurę i wymagania dopuszczenia do uboju i uboju (poprzez odstrzał lub ogłuszenie i wykrwawienie w poskromie) na terenie gospodarstwa. Z moich rozmów z właściwym mi lekarzem powiatowym wynika, że na podstawie tego rozporządzenia można jedynie dokonać badania przedubojowego oraz samego uboju i wykrwawienia - reszta procedury (badanie poubojowe wraz z dopuszczeniem do obrotu, patroszenie, skórowanie, rozbiór) powinna odbywać się w rzeźni. W takim razie obowiązuje godzina na dostarczenie ubitych na fermie zwierząt do rzeźni (lub cztery przy samochodzie chłodni).

Ustawodawca nie zabrania wprawdzie uboju jeleni i danieli fermowych bezpośrednio w rzeźni, ale trudno sobie wyobrazić, by działo się to w rzeźniach do tego specjalnie nie przygotowanych. Brak wciąż rozporządzeń, regulujących szczegółowe wymagania w tym zakresie.

Trzeci akt prawny, który powinien być brany pod uwagę przez hodowców jeleniowatych, to "Ustawa o Ochronie Zwierząt" (z dnia 23 września 1997 r /Dz.U.97.111.724/; zmiany: Dz.U.97.88.554; Dz.U.98.106.668; Dz.U.00.12.136; Dz.U.01.3.21; Dz.U.01.111.1194). Przede wszystkim pamiętać należy o początkowym zapisie tej ustawy (Rozdział 1, Art. 1. 1) "Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę." Ponieważ, jak wspomniałem, jeleniowate fermowe są zwierzętami gospodarskimi (czyli w rozumieniu tejże ustawy utrzymywanymi w celach hodowlanych i produkcyjnych), oprócz ogólnych zasad, interesuje nas głównie poniższy rozdział (najważniejsze rzeczy pogrubione):

Rozdział 3

Zwierzęta gospodarskie

Art. 12. 1. Kto utrzymuje zwierzęta gospodarskie jest obowiązany do zapewnienia im opieki i właściwych warunków bytowania. 2. Warunki chowu i hodowli zwierząt nie mogą powodować urazów i uszkodzeń ciała lub innych cierpień. 3. Zabrania się podawania zwierzętom w karmie hormonów wzrostu. (...) 5. Obsada zwierząt ponad ustalone normy powierzchni dla danego gatunku, wieku i stanu fizjologicznego jest zabroniona. 6. Zabrania się importu zwierząt i produktów zwierzęcych uzyskanych w wyniku chowu lub hodowli z naruszeniem przepisów niniejszej ustawy. 7. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki utrzymywania poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich. (o tym rozporządzeniu będzie jeszcze mowa)

Rozdział 7 dotyczy transportu. Zwracam uwagę na rzeczy mające szczególne zastosowanie przy jeleniowatych:

Art. 24. 1. Transport zwierząt odbywa się środkami do tego celu przystosowanymi i jest prowadzony w odpowiednich warunkach, a w szczególności: 1) zwierzęta muszą być prawidłowo ulokowane, a używane uwięzi nie mogą im krępować leżenia i wstawania w czasie transportu,
2) podłogi pojazdów używanych do transportu powinny mieć odpowiednią nawierzchnię, zapewniającą przyczepność kończyn oraz umożliwiającą utrzymanie higieny,
3) środki transportu zwierząt powinny spełniać warunki utrzymania odpowiedniej temperatury, wentylacji, przestrzeni oraz naturalnej pozycji,
4) w trakcie dłuższego transportu zwierzęta muszą mieć zapewnioną odpowiednio często wodę i karmę oraz odpoczynek,
5) zwierzętom chorym lub rannym zapewnia się niezwłocznie pomoc weterynaryjną,
6) zwierzęta wwożone do kraju oraz wywożone za granicę muszą być wiezione najkrótszą drogą i bez zbędnych postojów, a ich odprawa graniczna odbywa się poza kolejnością.
2. Zabrania się: 1) transportu zwierząt w okresie okołoporodowym oraz młodych zwierząt oddzielonych od matek, niezdolnych do przyjmowania stałych pokarmów,
2) przeładunku zwierząt bez odpowiedniego zabezpieczenia.
3. Zwierzęta padłe oraz zwierzęta nie nadające się do dalszego transportu muszą być usunięte na pierwszym postoju.
4. Odpowiedzialność za nieprzestrzeganie zasad i warunków wykonywania transportu, określonych w ust. 1-3, ponosi przewoźnik.
5. Minister Transportu (...) w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa (...) oraz Ministrem Ochrony Środowiska (...) określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i warunki transportu zwierząt oraz maksymalny czas transportu dla danego gatunku i przedziału wiekowego zwierząt oraz sposób postępowania ze zwierzętami chorymi oraz padłymi.


Nie ma jeszcze szczegółów dotyczących transportu jeleniowatych.

Rozdział 8: Zabiegi na zwierzętach

Art. 27. 1. Zabiegi lekarsko-weterynaryjne na zwierzętach są dopuszczalne dla ratowania ich życia lub zdrowia oraz dla koniecznego ograniczenia populacji i mogą być przeprowadzane wyłącznie przez osoby uprawnione.
2. Zabiegi lekarsko-weterynaryjne i zootechniczne wykonywane na zwierzętach lub inne zabiegi wynikające z technologii produkcji, bądź związanych z nią schorzeń, mogą być wykonywane wyłącznie przez osoby uprawnione, z zachowaniem koniecznej ostrożności i oględności, by ograniczyć cierpienie i stres zwierząt.
3. Zabiegi powodujące ból wykonuje się w znieczuleniu ogólnym albo miejscowym, z wyjątkiem tych zabiegów, które według zasad sztuki weterynaryjnej wykonuje się bez znieczulenia.

Ukazało się niedawno (Dz.U.03.167.1629) "Rozporządzenie (...) /do powyższej ustawy/ w sprawie minimalnych warunków utrzymywania poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich". Przytoczę najważniejsze zapisy:
Rozdział 1 Przepisy ogólne
§ 3. 1. Zwierzęta gospodarskie utrzymuje się:
1) w pomieszczeniu inwentarskim (...)
2) w systemie otwartym (...)
2. Zwierzętom gospodarskim utrzymywanym w systemie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, zapewnia się możliwość ochrony przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi i zwierzętami drapieżnymi.
§ 4. 1. Utrzymujący zwierzęta gospodarskie zapewnia im opiekę i właściwe warunki utrzymywania, uwzględniając minimalne normy powierzchni w zależności od systemów utrzymywania.
§ 5. 1. Pomieszczenia inwentarskie dla zwierząt gospodarskich oświetla się, przystosowanym dla danego gatunku zwierząt, światłem sztucznym lub zapewnia dostęp światła naturalnego.
§ 6. 1. Utrzymujący zwierzęta gospodarskie powinien doglądać je co najmniej raz dziennie.
§ 7. 1. Pomieszczenia dla zwierząt gospodarskich, ich wyposażenie oraz sprzęt używany przy utrzymywaniu zwierząt gospodarskich:
1) wykonuje się z materiałów nieszkodliwych dla zdrowia zwierząt oraz nadających się do czyszczenia i dezynfekcji;
2) czyści się i dezynfekuje.
2. Odchody zwierząt oraz niezjedzone resztki pasz usuwa się z pomieszczeń gospodarskich tak często, aby uniknąć wydzielania się nieprzyjemnych woni, zanieczyszczenia paszy lub wody oraz zabezpiecza się je przed muchami i gryzoniami.
3. Wyposażenie i sprzęt przeznaczone do karmienia i pojenia zwierząt gospodarskich wykonuje się i umieszcza w sposób minimalizujący możliwość zanieczyszczenia paszy lub wody oraz ułatwiający bezkonfliktowy dostęp zwierząt do paszy i wody.
4. Wyposażenie i sprzęt w pomieszczeniach inwentarskich dla zwierząt gospodarskich sprawdza się co najmniej raz dziennie, a wykryte usterki niezwłocznie usuwa.
5. Podłoga w pomieszczeniach inwentarskich dla zwierząt gospodarskich powinna być twarda, równa i stabilna, a jej powierzchnia gładka i nieśliska. (...)
§ 10. 1. Zwierzętom gospodarskim, z wyjątkiem koni oraz cieląt i świń do ukończenia 2. tygodnia życia, zapewnia się stały dostęp do wody. (...)
§ 13. 1. Jelenie i daniele karmi się co najmniej raz dziennie.
§ 14. Chore lub ranne zwierzę gospodarskie niezwłocznie otacza się opieką, a w razie potrzeby izoluje.

To były najważniejsze rzeczy z przepisów ogólnych. Hodowców jeleniowatych oprócz tego obowiązuje przestrzeganie zapisów rozporządzenia z Rozdziału 9 (przytaczam w całości):

Minimalne warunki utrzymywania jeleni i danieli

§ 62. 1. W przypadku utrzymywania jeleni i danieli w systemie, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 (czyli w systemie otwartym- dop. B. D):
1) zwierzętom zapewnia się, w okresie pastwiskowym, stały dostęp do pastwiska;
2) obsada zwierząt na ha powierzchni powinna wynosić w przypadku utrzymywania:
a) jeleni - nie więcej niż 7 sztuk,
b) danieli - nie więcej niż 15 sztuk.
2. Powierzchnia, o której mowa w ust. 1 pkt 2, powinna wynosić co najmniej 1 ha.
3. Powierzchnię zabezpiecza się trwałym i wytrzymałym ogrodzeniem, wykonanym z siatki, uniemożliwiającym wydostawanie się zwierząt na zewnątrz.
4. Wysokość ogrodzenia powinna wynosić co najmniej 2 m.
5. Ogrodzenie od góry zabezpiecza się rurami lub drewnianymi żerdziami.
6. Gospodarstwo, w którym są utrzymywane jelenie lub daniele, wyposaża się w zagrodę, umożliwiającą wykonywanie zabiegów weterynaryjnych lub zootechnicznych.
7. Jeleniom lub danielom utrzymywanym w systemie, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2, zapewnia się:
1) stały dostęp do wody;
2) możliwość korzystania z zacienionych miejsc.

§ 63. 1. Dopuszcza się czasowe utrzymywanie jeleni lub danieli w pomieszczeniu inwentarskim w boksach:
1) pojedynczo;
2) grupowo.
2. W pomieszczeniu inwentarskim jelenie lub daniele utrzymuje się:
1) poza okresem pastwiskowym lub
2) w przypadku choroby, lub
3) w przypadku kwarantanny zwierzęcia.
3. Powierzchnia boksu, o którym mowa w ust. 1, w przeliczeniu na zwierzę, powinna wynosić w przypadku utrzymywania:
1) jeleni do 12. miesiąca życia - co najmniej 2 m2;
2) jeleni powyżej 12. miesiąca życia - co najmniej 3 m2;
3) danieli do 12. miesiąca życia - co najmniej 1 m2;
4) danieli powyżej 12. miesiąca życia - co najmniej 1,5 m2.
4. Ściany boksu, w którym utrzymuje się jelenie lub daniele, wykonuje się w sposób umożliwiający zwierzętom kontakt wzrokowy oraz ich obserwację przez osobę obsługującą.

§ 64. W pomieszczeniach inwentarskich dla jeleni i danieli:
1) stężenie:
a) dwutlenku węgla (CO2) nie powinno przekraczać 3.000 ppm,
b) siarkowodoru (H2S) nie powinno przekraczać 5 ppm;
3) koncentracja amoniaku (NH3) nie powinna przekraczać 20 ppm.


Uwaga: materiał ma charakter informacyjny; przytoczyłem najważniejsze według mnie przepisy - jednak nie biorę odpowiedzialności za nieprawidłową ich interpretację, moją nieznajomość wszystkich przepisów, pełnego brzmienia itp. Przepisy mają to do siebie, że mogą być zmieniane, a jak wiadomo, nieznajomość prawa nie chroni przed odpowiedzialnością. Proszę śledzić ustawodawstwo z tej dziedziny. Polecam w tym względzie strony Głównego Inspektoratu Weterynarii, gdzie zamieszczane są pełne najnowsze przepisy i rozporządzenia: www.wetgiw.gov.pl